دات نت نیوک
ﺳﻪشنبه 31 اردیبهشت 1398

سرای حاج شامی بالا

کارونسرای شامی در مجموعه بازار زنجان و در بخش راسته بازار بالا قرار گرفته است .این مجموعه به لحاظ گیری قرارگیری در مجاورت راسته عبدالعلی بیگ وخیابان فردوسی از اهمیت به سزایی برخوردار است این کاروانسرا شامل دو بخش شامی بالا وشامی پایین دچار فرسایش آسیب های جدی شده وبخش هایی از آن تخریب شده است اما سرای شامی بالا که به لحاظ کالبدی وکارکردی از ساختار سالم تری برخوردار می باشد. به همت سازمان میراث فرهنگی مورد مرمت وبازسازی قرار گرفته است.

معرفی بنا:
وجود حیاط مرکزی با رواق هایی در پیرامون وحجره هایی که در پشت رواق ها قرار گرفته اند از خصوصیات بارز کاروانسراهای شهر زنجان می باشند کاروانسرای حاج شامی توسط یک ورودی اصلی که از راسته بازار نشأت می گیرد ویک ورودی فرعی که در ضلع جنوبی آن قرار دارد با بافت پیرامون در ارتباط است. بدنه بسیاری  از بخش های بنا دچار تیرگی ودود گرفتگی شده است اما به طور کلی می توان گفت بنا از لحاظ وضعیت کارکردی سالم بوده است وتنها به لحاظ کالبدی فرسودگی هایی درآن مشاهده می شود که می توان گفت دچار فرسودگی نوع دوم می باشد .
موقعیت قرارگیری :
بنای شامی در داخل بافت قدیمی شهر زنجان و در راسته بازار طولانی وسر پوشیده زنجان ساخته شده است .بطوریکه در منتهی الیه ورودی شرقی بازار قرار گرفته است .   وخیابان سعدی جنوبی که در سال 1320 احداث شده در مجاورت مجموعه شامی بالا قرار گرفته است.  ورودی شمالی بنا در راسته بازار بالا و ورودی جنوبی آن در بافت مسکونی جنوبی مجموعه قرارگرفته است .قرار گیری این مجموعه در مجاورت ورودی شرقی بازار ونیز ارزشهای تاریخی وکالبدی آن اهمیت حفاظت ومرمت این میراث کهن را می افزاید.
دسترسی :
موقعیت قرارگیری این بنا به طوری است که از لحاظ دسترسی در نزدیکی شریان  درجه یک شهر قرار گرفته است اما به دلیل قرارگیری مجموعه سرای شامی پایین در مجاورت آن تردد سواره به این بنا امکان پذیر نیست.
عملکرد فعلی بنا:
این مجموعه با توجه به اینکه در مجاورت ورودی شرقی بازار گرفته است واز نظر موقعیت قرارگیری در محدوده پر رفت وآمدی استقرار دارد اما به دلیل از بین رفتن بسیاری از فعالیتهای اقتصادی که در گذشته متداول ورایج بوده است وهمچنین فرسایش کالبدی صورت گرفته در حال حاضر بیشتر فضاهای داخل حیاط به فضایی برای انبار کالا وبعضا"متروکه تبدیل شده اند وتنها در چند مورد از حجره های آن به صورت فرش فروشی و رنگرزی استفاده می شود تنها در قسمت دالان ورودی حجره ها به فعالیت فرش فروشی خود ادامه می دهند.
توصیف کالبدی بنا:
سرای حاج شامی بالا به مساحت 37/1299 متر مربع وبه صورت یک طبقه از سراهای رواق دار و زیبای این بازار می باشد .این سرا دارای یک دالان ورودی از راسته اصلی بازار با 4چشمه طاق کجاوه یک طاق ضربی نوساز ویک طاق تیر پوش چوبی پوشیده شده است ودارای 12حجره در این دالان می باشد. سرای حاج شامی بالا تقریبا" از الگوی معماری وتزئینات دیگر سراها تبعیت می کند با این تفاوت که این سرا به لحاظ تاریخی ودوره ساخت بنا از تزئینات بیشتری برخوردار است عمده مصالح بکار رفته در این سرا مصالح آجری است.
در داخل حیاط یک فضای مرکزی و چهار رواق در طرفین وجود داشته که به دلیل مداخلاتی که در بنا صورت گرفته رواق شمالی آن  مسدود وتبدیل به حجره شده است.
عمده طاق نمای طرفین ورودی سرا در سمت شمال با مصالح جدید وآجر با ابعاد بزرگتر اجرا شده اند. طاق های پیرامون حیاط تاقی است که پشت بغلهای آن با آجر حصیری کار شده است. نمای پایه ها رو به حیاط صورت نیم دایره وپشت پایه ها به صورت مقطع مستطیل بالبه های پخ شده هستند.
 

تصاویر مرتبط