دات نت نیوک
یکشنبه 25 آذر 1397

موزه باستان شناسي سلطانيه

در قسمت جنوب غربي كهن دژ (ارگ سلطنتي)، گنبد سلطانيه به عنوان يكي از بناهاي عظيم اسلامي و شايد باشكوه ترين آن ها، همچون نگيني سربرافراشته و خودنمايي مي­كند.

اين بنا در دوران حكومت سلطان محمد خدابنده (اولجايتو) در مدت 9 سال (از سال 704 الي 712 هجري قمري) احداث شده است. دربارة اين بنا، فرضيه­ هاي بسياري از نظر تناسب­ها، تركيب­ها، تلفيق­ها و ديگر ويژگي­ها از سوي مورخان، جغرافي­دانان، باستان­شناسان و حتي مردم عادي ابراز شده است كه دو وجهه غالب دارند:
نظريه نخست، به مورخان و جغرافي­دانان متقدم مربوط است كه بناي گنبد را آرامگاه سلطان محمد خدابنده اولجايتو معرفي كرده­اند. نظريه دوم، مربوط به انتساب و اختصاص بنا، از طرف اولجايتو، به آرامگاه علي ­بن ابيطالب (ع) و حسين­ بن علي (ع) است.
كارشناسان با بررسي­هاي باستان شناسي و مطالعة عناصر معماري، انتساب و اختصاص بناي گنبد سلطانيه به آرامگاه ائمه اطهار (ع) را مردود دانسته­ اند و روشن شده است كه آرامگاه سلطانيه را غازان و اولجايتو به تقليد از آرامگاه­هاي موجود در ايران ساخته­ اند.
گنبد سلطانيه، شكوه و برزگي كليساي جامع مريم مقدس در فلورانس ايتاليا و مسجد اياصوفياي تركيه را تداعي مي­كند. اين بنا، سومين بناي بزرگ تاريخي در جهان و نخستين بناي بزرگ تاريخي ايران مي­باشد. اين بنا در دوران برپايي، بلندترين بناي جهان بوده است.معماري گنبد سلطانيه، نسبت به آثار مشابه، از نظر عظمت و ابعاد، منحصر به فرد است و نمونه بديعي از يك آزمايش موفق است. اين بنا داراي 48/5 متر ارتفاع، 60/25 متر دهانة قوس، 87/6 متر عرض جرز، 5/17 متر طول جرز از سمت بيروني و 60/8 متر طول جرز از سمت دروني است. اين بنا 8 ايوان مرتفع و نزديك به 50 اتاق و فضاي ويژه اتاق مانند دارد. گنبد سلطانيه نخستين بنايي است كه تحول معماري دوران سلجوقي به معماري دوره ايلخاني را به وضوح نشان مي­دهد. سنگيني گنبد عظيم و قوس­ها و ديگر عنصرهاي معماري را، جرزهاي هشت­گانة آن تحمل مي­كنند. محاسبات به عمل آمده نشان مي­دهند كه سنگيني گنبد 200 تني بر روي جرزها كه سطح مقطع هر كدام 50 متر مربع مي­باشد، استوار شده است. مطالعات اخير روشن كرده است كه اين عنصرها داراي مقطع­هاي توخالي نيز مي­باشند. اين ويژگي، مقاومت جرزها را در برابر زمين­ لرزه و فشارهاي ناشي از باد افزايش مي­دهد. به كارگيري تيرهاي چوبي عاج دار در ابعاد و اندازه ­هاي مختلف، از اين نظر، حايز اهميت مي­باشد.


ملاط اين بنا، مخلوطي از گچ و مقدار اندكي آهك است. گنبد سلطانيه با احتساب طبقه همكف، سه طبقة مشخص دارد: طبقه همكف ايوان­هاي هشت­گانه را در خود جاي داده است و شامل ايوان­هاي شمال­غربي، شمال شرقي، ورودي و ايوان جنوبي مشرف به تربت­خانه است. طبقه اول در 40/9 متري از كف كنوني بنا قرار گرفته و داراي دهليزهاي ارتباطي است كه دورتادور بنا را احاطه كرده­اند. طبقة آخر در 80/27 متري از كف قرار گرفته است. دراين طبقه، پاطاق گنبد و پايه­هاي هشت­ ضلعي مناره­ها قرار دارند. ارتفاع پاطاق اين طبقه 40/1 متر و ارتفاع گبد از طبقة آخر 19متر است.
ورودي سردابه در ايوان ضلع جنوبي قرار گرفته است. طرح سردابه بسيار پيچيده و شامل 7 واحد حجمي است كه با يكديگر ارتباط فضايي ندارند. اين روش مقبره ­سازي با هيچ كدام از مقبره­ هاي شناخته شدة كنوني ايران قابل مقايسه نيست. به احتمال قريب به يقين، سردابه بر اساس بينش و تفكر آيين­هاي مذهب شمن­ پرستي مغولي طرح­ ريزي شده است. با توجه به فلسفه و عقايد شمن­ پرستي و تأكيد آن بر وجود ارواح خبيثه و انواع جادو، براي جلوگيري از ورود و مزاحمت ارواح خبيثه به حريم قبرها، گماردن محافظان و تعبية مكان­هايي براي برآوردن منظورهاي فوق، امري ضروري بوده است.
گنبد سلطانيه از نظر تزئينات نمايشگر مرحلة كمال معماري گذشتة ايران است و خلاقيت طراحان، معماران و مهندسان زمان خود را به نمايش و داوري گذاشته است. در اين بنا، دو لايه آرايش و زينت معماري شناسايي گرديده است: قسمتي از تزئينات لاية دوم به دوران اولجايتو و اوايل دوران سلطان ابوسعيد بهادر تعلق دارد. تزئينات لاية نخست، به طور كلي، با پيشرفت كار ساخت بنا اجرا گرديده و در هنگام افتتاح ابواب­ البر، پايان پذيرفته است.
عمده­ ترين عنصرهاي تزئيناتي در گنبد سلطانيه عبارتنداز: تزئينات آجري، گچ­بري، كتيبه­ نويسي و كاشي­كاري كه همگي با هم و با هماهنگي جالب توجهي سامان يافته­اند.
طولاني­ ترين كتيبه اين بناي تاريخي كتيبه ­اي است كه در فاصلة 360 سانتي­متري از كف گنبد، و در عرض 75 سانتي­متري دور تا دور بنا نوشته شده است و به سوي ايوان­ها و جرزها ادامه يافته است. در اين كتيبه، سورة "فتح" به خط زيباي ثلث نوشته شده است. در بالاي هر يك از ايوان­هاي هشت­گانه، يك حديث ذكر گرديده است. در سطح قوس، در طبقه دوم ايوان شرقي، كتيبه­اي از آجرهاي پيش­بر در زمينة كاشي­كاري معرق به رنگ سبز و آبي وجود دارد. بر اين كتيبه، آية 125 سورة مباركة "بقره" (سورة يكم) به خط كوفي نوشته شده است.
در سطح جرز ايوان­هاي جنوب­ شرقي و جنوب غربي، طرح­هاي تزئيني به شكل ترنج با رنگ آبي طراحي گرديده ­اند و خط­هاي كلي اين نقش­ها، اسليمي است. در لابه ­لاي اين نقش­هاي اسليمي، كلمات ابوبكر، عمر، عثمان و علي، حسن و حسين پيوسته تكرار شده ­اند. اين گنبد به تنهايي يكي از شگفتي­هاي معماري در ايران و جهان به شمار مي­رود و از ارزشهاي درجه اول جهانگري برخوردار است.
اشياء نمايشي در اين موزه عبارتند از :
اشياء كاوش شده از سلطانيه شامل انواع پي سوز سفالي يك قسمتي و بشقابي ساده ،انواع كاشي هاي زرنگار ، صليبي ،ساده ،معرق و .. ، انواع سكه هاي مسي و نقره مربوط به دوره ايلخاني و ..
بازدید شش ماهه اول : 9 الی 20 و شش ماهه دوم 9 الی 18
تعیطلات هفتگی : ندارد و تعطیلات بنا و موزه در تعطیلات رسمی کشور می باشد . 
بهاء بلیط : بازدیدکننده ایرانی 30000 ریال و بازدیدکننده خارجی : 200000 ریال

تصاویر مرتبط

نقشه

36.433856
48.794865