دات نت نیوک
چهارشنبه 03 بهمن 1397

سوزن دوزي

هشت هزار سال پیش مردمی که در غار کمربند در نزدیکی شهر بهشهر و در کناره جنوبی دریای خزر می زیستند به کشت غله و پرورش بز و گوسفند روزگار می گذراندند. آنان از پشم گوسفندان ظاهراً پارچه می بافتند و کار دوختن را با سوزنهای شاخکدار به جا مانده انجام می دادند. در همان زمان غرب فلات ایران در «چتل هیوک تپه » واقع در ترکیه امروز فن بافندگی رواج داشته که در حفاریهای انجام شده نحوه تکامل آن مشخص است.

کمی بعد در تپه سیلک نزدیک کاشان مربوط به دو یا سه قرن پیش مدارک بسیاری از جمله دوکهای نخ ریسی یا ؟ ریسندگی بی شماری بدست آمده است که مؤید رواج بافندگی و سوزن دوزی می باشد

در ایران سوزن دوزیهای متنوعی رایج بوده که بعضی در اثر مرور زمان و بی توجهی به اشاعه و احیاء این هنر از بین رفته است. در حال حاضر در ایران حدود 42 رشته سوزن دوزی رایج می باشد که توجه بیشتری به زنده نگه داشتن این هنر اصیل سنتی داشته باشند.

از سوزن دوزیهای رایج در ایران می توان به موارد ذیل اشاره نمود:

نقش- مزایف دوزی- آجیده دوزی یا پنبه دوزی- قلابدوزی- تکه دوزی یا چهل تکه- شرفه- بخارا دوزی- ابریشم دوزی- گبر دوزی- گلابتون دوزی- نقده دوزی- ده یک دوزی- ملیله دوزی- پیله دوزی- خوس دوزی- مروارید دوزی- آئینه دوزی- پته دوزی یا سلسله دوزی- منجوق دوزی- پولک دوزی- قیطان دوزی- زنجیره دوزی- سوزن دوزی ممقان- سوزن دوزی بلوچ- سوزن دوزی کردی- سکه دوزی بلوچستان- خامه دوزی- ؟- ظریف دوزی- پریوار دوزی- سجاف دوزی- مغزی دوزی- فتیله دوزی- لمسه دوزی- زری دوزی- گلدوزی- یراق دوزی- سرمه دوزی- شمسه دوزی- شماره دوزی(مریشکا)- سوزن دوزی اصفهان-سیاه دوزی ترکمن.

نقش هایی که در کلیه سوزن دوزیهای ایران مورد استفاده قرار می گیرند. عبارتند از: نقشهای اسلیمی- ختایی- گل و بوته- بته و بوته- بته جقه ای- بازوبندی- بند رومی- لچک ترنج- محرمات راست- محرمات اریب- نقش جانوران- درختان

این سوزن دوزیها در اکثر شهرهای ایران رواج داشتند که مهمترین این مراکز عبارتند از: اصفهان- یزد- کاشان- تبریز- بلوچستان- رشت- کرمان- بندرعباس- کردستان- زنجان.

سوزن دوزيهاي عمومي

انواع دوخت هاي اوليه:

  1. شلال ساده: دوخت رگبرگها، ساقه، پر كردن سطوح
  2. شلال پيچ: دوخت شبيه قيطان مي شود.
  3. شلال مارپيچ
  4. شلال مستقيم
  5. بخيه ساده: براي مشخص كردن خطوط خارجي
  6. بخيه تزئيني
  7. دوخت بست: براي حاشيه لباس
  8. طرح ساقه
  9. ساقه دوزي
  10. انواع توپُردوزي: ساتن- كوتاه و بلند-
  11. شلال باز روي برگ
  12. دوخت تيغ ماهي
  13. توپُردوزي ساده
  14. انواع زنجيره: زنجيره تك قلاب، با بخيه، با بست، ضخيم(گيسو)، رومي، دوبل، زيگزاگ، تك زنجيره باز
  15. دوخت جادكمه(دندان موشي)
  16. انواع زيگزاگ: ساده، مارپيچ، با بست
  17. گره فرانسوي
  18. شاخه دوزي
  19. دوخت مرجان
  20. دوخت پَرمانند
  21. دانه دوزي
  22. دوخت مورب
  23. دوخت داربستي
  24. بخيه روماني
  25. پاپيون زدن
  26. دوخت ستاره
  27. تارعنكبوتي
  28. بخيه مواج و لانه زنبوري

روش کار:

 با توجه به تنوع موجود در سوزن دوزیهای ایران کلیه دوختهای مرسوم در مجموع به 3 طبقه تقسیم می شوند، که عبارتند از:

الف) دوختهایی که کل زمینه پوشانده می شود و گویی اصلاً زمینه ای در کار نیست. مانند: نقش- خامه دوزی- بخارادوزی- پته دوزی

ب) دوختهایی که قسمتی از پارچه را می پوشاند. که بیشتر سوزن دوزیهای ایران از این گروه می باشد. مانند: گلابتون دوزی- نقده دوزی- مزایف دوزی- قلابدوزی- پته دوزی یا سلسله دوزی- پولک دوزی- منجوق دوزی- مروارید دوزی.

ج) دوختهایی است با اصیلترین شکل ممکن که حکایت از پیشرفت و تعالی این هنر دارد و خاص کشور ایران است. مانند: سکه دوزی- شبکه دوزی

 

ابزار و وسایل مورد نیاز در سوزن دوزی

الف) انواع سوزن

  1. کِرِول: مخصوص گلدوزی(هر چه نمره سوزن بالاتر باشد سوزن ظریف تر خواهد بود.)
  2. سوزن منجوق دوزی
  3. چنایل: برای گلدوزی روی پارچه های درشت بافت مثل پشم یا پارچه های کشباف و کنفی مورد استفاده قرار می گیرد.

4) سوزن رفو: بعلت طول بلند بيشتر در كارهايي كه دوخت درشت دارند استفاده مي شود.

5) تپستري: اين سوزن امروز بنام سوزن گوبلن دوزي معروف است و براي پر كردن سطح تور استفاده مي شود.

6) شارپ: نوك تيزي دارد و براي خياطي استفاده مي شود.

ب) انگشتانه: داراي انواع فلزي- پلاستيكي و چرمي مي باشد كه نوع فلزي آن بهتر از انواع ديگر است كه اندازه آن بايد كاملا متناسب با انگشت سوم دست باشد.

ج) قيچي: داراي انواع زيگزاگ- قيچي برش و قيچي مخصوص گلدوزي، كه معمولا كوچك، داراي فرم سرصاف و سركج بوده كه قسمت برنده آن نيز كوتاه است. قيچي سركج براي بريدن دالبرها و سوراخ كردن شبكه هايي در سطح بكار مي رود.

د) نخ

1- دمسه: بصورت كلافهاي كوچك با رنگهاي متنوع كه از يك رشته نخ ؟ تشكيل شده است.

2- نخ عمامه اي: داراي الياف تابدار و براق هستند كه بيشتر براي دوختهاي درشت و طرح هاي برجسته بكار مي روند.

3- نخ ابريشم

4- نخ پشم

5- نخ مصنوعي

6- الياف فلزي: اين الياف در گذشته از طلا و نقره تهيه مي شده كه امروزه بعلت گراني از مواد مصنوعي استفاده مي شود. اليافي كه از نقره بدست مي آيد به «نقده» معروف است كه سطحي صاف دارد و اليافي كه از طلا بوجود مي آيد «گلابتون» نام دارد كه لوله اي شكل است.

هـ) كارگاه: داراي دو نوع گرد و مستطيلي مي باشد كه به منظور جلوگيري از جمع و چروك شدن پارچه استفاده مي شود.

تصاویر مرتبط