دات نت نیوک
پنجشنبه 22 آذر 1397

مصنوعات چرمي

چرمسازان قرون وسطي در ساختن چرمهاي ظريف و زيبا مشهور بودند. «ابن حوقل» از تاريخ نويسان، كه در سال 950 ميلادي از خراسان ديدن كرده از چرمهاي ظريف پوست بزي كه چرمسازان «گوركان» در نزديك «مرو» مي ساختند و به نام «سختيان» شناخته شده بود بسيار تعريف كرده و گفته است كه فرآورده اين چرمسازان به سراسر كشور فرستاده مي شود.چاقوي به دست آمده از مجموعه ي مرد نمكي در معدن نمك چهرآباد (روستاي حمزه لو)كه متعلق به هيجده قرن پيش مي باشد ، غلاف آن از جنس چرم بوده و با بندي چرمي به لباس وي متصل بوده است.

«شاردن» صنعت دباغي و چرمسازي، و چرم ساغري ايران را كه در زمان او به هندوستان و خاور نزديك صادر مي شد، اين گونه توصيف كرده است: «اين صنعتي دستي است كه ايرانيان در آن از همه استادترند».
امروزه براي به عمل آوردن چرم خام دو راه است يكي آماده كردن پوست گوسفند و بز با زاج سفيد و نمك، به نام چرم زاغي و ديگري دباغي چرم گاو، اسب و غيره.
مراحل دباغي چرم:
1-     آب زدن چرم(خيساندن چرم داخل آب به مدت سه تا شش روز)
2-     آهك زدن(پاشيدن آهك زنده روي چرم و ريختن آب روي آن به مدت شش روز)
3- متورم كردن(چرم را داخل خمره گذاشته روي آن آرد جو ريخته و خمره را با آب پُر مي كنند. 15 الي 20 روز طول مي كشد تا گوشتهاي اضافي چرم از آن جدا شود.)
4-     نمك پاشيدن(بعد از نمك پاشي پوست 3 تا 4 روز به همين حالت مي ماند.)
5- مازوكاري(پوستها را داخل گودالهاي آجري اندود شده با چوب مي گذارند و روي آن را گرد مازو مي پاشند. پوست چهار تا پنج روز در گودال مازو مي ماند.)
6-     پرداخت( پس از خشك كردن پوستها در مقابل آفتاب قسمت گوشتي آن را با سنگ پرداخت مي كنند.)
7- رنگ ريختن( براي رنگكاري چرم، رنگهايي مثل گِل ورز، جوهر گُلي و صابون سفيد مناسب است كه آن را روي چرم مي ريزند.)
8- صيقلزني(پوست را روي تخته پرداخت كاري گذاشته و صيقل(مُهره) پرداخت را با فشار روي آن مي كشند.)
 
توليدات مصنوعات چرمي از گذشته تا امروز:
پوستيندوزي- زين سازي- كفاشي-چاروق دوزي- دلوسازي- جلدسازي-سوخت چرم، نقاشي روي چرم و... .
-    پوستين: يكي از جامه هاي گرم در مقابل سرماهاي سخت بوده كه از پوست گوسفند تهيه مي شود. در گذشته پوستين را بيشتر چوپانان استفاده مي كرده اند. هم اكنون نيز در برخي مناطق از پوستين استفاده مي شود و شهر مشهد از مراكز مهم توليد آن مي باشد.
-    چاروق: يكي از پاي پوشهاي كاربردي در گذشته، و تزئيني در حال حاضر مي باشد. ابزار كار توليد چاروق به مانند ابزار كار كفاشان مي باشد. چاروق يا تمام چرم بوده و يا رويه آن بوسيله نخهاي رنگي بصورت توري بافته مي شود. شهر زنجان يكي از مراكز مهم توليد چاروق در ايران مي باشد.
-    زين سازي: از ديگر صنايع وابسته به چرم، زين اسب سازي مي باشد. درحال حاضر تنها يك زين ساز در شهر زنجان فعاليت دارد كه زينهاي بسيار مرغوبي با استفاده از چرم، چوب، ورقه هاي فلزي، نمد و ... مي سازد.
-    كفاشي: در گذشته رويه و زيره كفش تماماً از چرم بوده و دوخت آن نيز با دست انجام مي شده است. اما هم اكنون كفش و صنايع چرمي ديگر، بوسيله چرخ هاي مخصوص دوخت چرم انجام مي گيرد و در زيره كفشها از مواد پلاستيكي استفاده مي شود.
-     سوخت روي چرم: قالب فلزي حاوي طرح و نقوش را حرارت معين داده، آن را روي چرم گذاشته و با فشار و ضربات چكش نقوش قالب را بر روي چرم منتقل مي كنند. محل نقوش منتقل شده روي چرم به رنگ قهوه اي سير در مي آيد كه در برخي موارد محل نقوش را با طلاي مايع زراندود مي كنند.
-    جلدسازي: اهميتِ حفظ، نگهداري و تزئين كتب دست نويس علما و دانشمندان و نيز كتب ارزشمندي همچون قرآن، باعث بوجود آمدن هنري بنام جلدسازي شده است. صحافان هنرمند، به ساختن جلد با استفاده از چرم بسنده نكرده و نهايت هنر خود را در تزئين جلد كتاب به كار برده اند. براي تزئين جلد كتابها از روش؛ سوخت چرم، طلاكوبي و نقاشي روي چرم بهره مي گيرند.
با توجه به اينكه امروزه چرم جايگاه و اهميت خاصي نزد هنرمندان، صنعتگران و نيز مردم عادي پيدا كرده است، از چرم بصورت تزئيني در ساخت صنايع دستي متعدد بهره گرفته مي شود. در شهر زنجان با توجه به بومي بودن كارگاه توليد چرم صنايع چرمي و توليدات وابسته به آن از رونق زيادي برخوردار است.
ساخته هاي چرمي و انواع كاربرد چرم در صنايع ديگر:
1) انواع كيفها، شامل: كيف دستي و دوشي- ساك دستي و مسافرتي- چمدان- كيف مدارك- كيف پول- جامدادي-قاب عينك-جاموبايلي و...
2) انواع كفش و پوتين
3) زين اسب
4) رويه انواع صندلي و مبل- رويه صندلي ماشين، موتور و دوچرخه
5) جلد كتاب
6) انواع كت، باراني، پالتو، جليقه، كلاه، كمربند و دستكش چرم
7) استفاده از چرم در حاشيه فرش و قالي بعنوان محافظ در برابر ساييدگي
8) سرويس روميزي اداري
9) بند ساعت
10) انواع قاب آينه و عكس
و ...

تصاویر مرتبط