دات نت نیوک
یکشنبه 27 آبان 1397
نام اثر تاريخي
كارخانه كبريت سازي سه ستاره زنجان
كارخانه بوجاري غلات
پل سيد محمد
  • حصارسلجوقي
مدرسه شريعتي
آسياب آبي دهشيرعلياء
خانه حكيميان
بناي امامزادگان برون ده
كاروانسراي سنگي
حمام حسينيه
 
1-كارخانه كبريت سازي ( سه ستاره ) زنجان:
نام اثر
استان
نام شهرستان
شماره ثبت
تاریخ ثبت
قدمت
مختصات
( UTM )
نشانی فعلی و کامل اثر
کارخانه کبریت سازی
زنجان
زنجان
7412
1381/11/12
پهلوي اول
 
شهرستان زنجان - بخش مرکزی- شهر زنجانخيابان كارگر ( صفا) نرسيده به بلوار چمران
 
بناي كارخانه كبريت سازي ، ميراثي گرانقدر از سابقه صنعتي شهر زنجان مي باشد كه به جهت استقرار در محدوده دروني شهر از اهميت بالايي برخوردار است. اين كارخانه در دوران پهلوي اول در سال 1319 خورشيدي در شهر زنجان بنا گرديد و سومين كارخانه كبريت سازي در ايران ميباشد. باني اين بنا شخصي بنام محمد علي شالچي بوده است موقعيت فعلي بنا ضلع شرقي خيابان كارگران ( صفا ) وتقريبا در جنوب ميدان قائم قراردارد
داود اميني درسفرنامه خود از بازديد محمدرضا شاه پهلوي درسال 1325 خورشيدي ازكارخانه كبريت سازي زنجان ميگويد...
و دكترعلي اكبر صارمي دركتاب ( تاروپود هنوز ) به كارخانه كبريت سازي زنجان اشاره ميكند ( كارخانه كبريت سازي زنجان را ميتوان ميتوان اولين واحد صنعتي شهر بعد از كارخانه برق به حساب آورد كه چندسالي پيش ازآغاز جنگ جهاني دوم دربخش شمال شرقي در بيرون شهر آن روز احداث شدو بيشتر وسايل و قطعات آن آلمانيبود به رقابت با دو كارخانه كبريت سازي ممتاز و توكلي تبريز برخاست و روي قوطي كبريت هاي خود علامت سه ستاره داشت در حال حاضر ساختمان اين بنا باگسترش شهر در متن شهر قرارگرفته است.
بطوركلي عناصرشاخص كارخانه سردرب ورودي ( درحاشيه شرقي خيابان كارگران ) و دودكش كارخانه بوده كه در بافت قديم شهر خودنمايي مي كند. ساختمان اصلي از يك مكعب مستطيل ساده به ابعاد21/75*70/27 متر بوده كه داراي الحاقات متعددي ميباشد كه بررسي خواهد شد.
سردرب ورودي كارخانه دركنار خيابان صفا به ارتفاع نهايي 63/5 متر ميباشد . طرفين ورودي دواتاق براي نگهباني تعبيه شده كه با دو پنجره حفاظت از درب ورودي را بعهده داشته اند. دوبالي كه سر در را تشكيل داده داراي سطحي منحني بوده و حالتي دعوت كننده به داخل را القاء ميكند .سطح منحني هربال درانتها و ابتدا داراي ستون آجري بوده كه داراي ضخامتهاي متفاوت ميباشد ستونهاي طرفين دروازه به ضخامت 72 سانتيمتر و دو ستون خارجي داراي ضخامت 74 سانتيمتر ميباشد. ازاره سنگيسر در تا ارتفاع 65 سانتيمتر با سنگهايي به قطعات تقريبي 42*24 سانتيمتر ميباشد البته تمام قطعات يك اندازه نبوده و متغير ميباشند. دروازه ورودي بنا آهني بوده و بالاي دروازه نيز سقفي بصورت طاق ضربي به عرض 2 متر زده شده است.

 

 

 

 

 

2-كارخانه بوجاري گندم:
نام اثر
استان
نام شهرستان
شماره ثبت
تاریخ ثبت
قدمت
مختصات
( UTM )
نشانی فعلی و کامل اثر
کارخانه بوجاری قلعه
زنجان
زنجان
28015
1388/09/01
پهلوي اول
 
شهرستان زنجان- بخش مرکزی-شهر زنجان - خيابان بعثت - ما بين دانشسرا و سرچاه - نبش کوچه شهيد صادق محمد پور
 
 
 
 
 
 
 
3-پل سید محمد زنجان:
نام اثر
استان
نام شهرستان
شماره ثبت
تاریخ ثبت
قدمت
مختصات
( UTM )
نشانی فعلی و کامل اثر
پل حاج سید محمد
زنجان
زنجان
1486
1356/07/18
قاجاريه
 
شهرستان زنجان- بخش مرکزی- جنوب  شرق شهر زنجان بر روی زنجانرود
 

 

 
 
 
 
 
 
 
اين پل در جنوب شرقي زنجان ،برروي رودخانه زنجانرود و در مسير زنجان به همدان قرار گرفته ودر حدود سال 1300ه.ق توسط حاج سيد محمد ، از تجار و متمولين زنجان در دوره ناصرالدين شاه ساخته شده است.

 

 

 

4-حصارسلجوقي شهرزنجان:
حصار شهر : قدمت حصار شهر كه به قلعه شهر شهرت دارد مربوط به دوران سلجوقي است كه در فتنه مغول قسمت اعظم آن تخريب شده ودر دوران صفويه به علت شرايط توپوگرافي وموانع طبيعي ،حصار شهر منطبق بر ديوارقبلي مجددا" بازسازي شده است .
دروازه هاي زنجان : ادوارد براون (20)در كتاب خود مي نويسد ((شهر زنجان يك دژ مستحكم كه بتوان مدت زيادي در آن پايداري نمود ندارد .گرچه در اطراف شهر حصاري حدود 10 متر وجود دارد ولي اين حصار با مصالح بي دوام ساخته شده و ويران كردن آن آسان است ))
در آن زمان پنج دروازه شهر زنجان را با شهرها و روستاها و بيرون شهر مرتبط ميكرد كه از اين دروازه ها در حال حاضر آثار قابل توجهي باقي نمانده است. اين دروازه ها عبارت بودند از دروازه تهران , دروازه قلتوق , دروازه تبريز , دروازه رشت , دروازه ارك .
البته غير از دروازه ها راههاي فرعي ديگري نيز بودند كه ارتباط شهر زنجان را با شهرها و روستاهاي ديگر برقرار ميكردند مثلا"راه كربلا راه همدان ،جاده همايون ,جاده حسين آباد، جاده اردبيل و. با اين تفاوت كه دروازه ها قديمي تر و رسمي تر بودند ، با ديوارهاي بلند و قطور كه ((قالادواري)) ,((قالا ديبي)) وقالا ايشيگي ((21)) ناميده مي شدند . دروازه تهران كه به پايتخت منتهي مي شد معروفتر و قديميتر از همه ي دروازه ها بود. اين دروازه در انتهاي خيابان مسگرها در تقاطع خيابان صدر جهان وخيابان مسگرها قرار داشت. و متاسفانه هيچ اثري از آن باقي نمانده است .

 

نام اثر

استان

نام شهرستان

شماره ثبت

تاریخ ثبت

قدمت

مختصات

( UTM )

نشانی فعلی و کامل اثر

برج و بارو

زنجان

زنجان

23879

1387/10/09

سلجوقي

 

شهر زنجان - انتهاي خ اصغريه - ک پشت پرسي گاز - پلاک 17

 
 
 
 
 
 
 
5-دبيرستان شريعتي :
بناي فرهنگي تاريخي مدرسه ي شريعتي ،در حال حاضر در ضلع شمال شرقي بافت قديمي و در مركز شهر فعلي زنجان در كنار يكي از خيابانهاي اصلي (حدفاصل چهارراه سعدي ودروازه رشت ) واقع گرديده است . اين بنا داراي نقشه اي به شكل مربع مستطيل و در جهت شرقي و غربي بوده كه ورودي اصلي آن بطرف جنوب مي باشد اين مدرسه در محله قديمي يوخاري باشي (محله بالا) قرار گرفته بود و بعد از دبستان توفيق و دبيرستان ملي سعادت كه در تاريخ 1304هجري شمسي ساخته شده اند , سومين و بزرگترين مدرسه در مقطع متوسطه بوده و در دوران پهلوي ساخته شده و پايان ساخت آن به سال 1313 هجري شمسي باز مي گردد.
سبك و ساخت بنا الهام گرفته از سياق سنتي يك ايواني با پلاني به شكل مستطيل بوده و مساحتي بالغ بر 30820 متر مربع دارد .زير بناي آن 3000متر مربع بوده كه داراي 18كلاس درس 4 اتاق اداري و همچنين دو واحد آزمايشگاه ،كارگاه ،كتابخانه وسالن اجتماعات و انبار بوده كه همگي گوياي عظمت واهميت بنا در قالب فرهنگي ,آموزشي آن مي باشد. .بناي فرهنگي تاريخي مدرسه شريعتي در نماي خارجي داراي پوشش آجركاري ساده است كه فضاهاي ورودي و پنجره ها را با قوسي جناغي در ميان گرفته كه تزئينات آن در تنها ايوان مدرسه به نقطه اوج خود مي رسد .
وجود محراب هايي به صورت متقارن بر بدنه داخلي ايوان با مقرنسكاري آجري و تزئينات پركار در سطوح ايوان بصورت تكنيك كاشي معرق و تلفيق آجر و كاشي مزين به انواع موتيف هاي هندسي و نگاره هاي انتزاعي گياهي سقف و نماي خارجي متاثر از مكتب هنري كاشيكاري دوران متاخر قاجار جلوه خاصي به ايوان و نماي ورودي بنا بخشيده ،تزئينات در نماي داخلي بر روي پوشش و اندود گچي اعمال گرديده و شامل نگاره هاي گياهي (گل وبوته)و خطوط نستعليق با تكنيك تزئيني بر جسته ,تو پرو مشبك همراه با قاب بنديهايي كه بر بخش هايي از سطوح سقف وديوار ها و فضاي ورودي اجرا شده كه حاوي اشعاري به زبان فارسي با مضامين عالي و بلند اخلاقي و ادبي است، همچنين دو كتيبه كاشيكاري شده در دو سوي تالار اجتماعات در جبهه شمالي نماي داخلي مزين به نگاره هاي اسليمي و ختايي كه اشعاري را به خط نستعليق در ميان گرفته اند بر زيبايي صحن داخلي افزوده كه با در نظر گرفتن شاخصهاي تزئيني همراه با جايگاه خاص فرهنگي آن در قرون معاصر ، اين اثر تاريخي را در خور توجه و واجد ارزش تاريخي - فرهنگي نموده است.

 

نام اثر
استان
نام شهرستان
شماره ثبت
تاریخ ثبت
قدمت
مختصات
( UTM )
نشانی فعلی و کامل اثر
مدرسه شریعتی
زنجان
زنجان
2689
1379/03/17
پهلوي اول
(1304 ه.ش )
 
شهرستان زنجان- بخش مرکزی- شهر زنجان- دروازه رشت- خیابانهای صفا و بعثت
 
 
 
 
 
 
 
 
6-آسياب آبي روستاي دهشير:
شمال روستای دهشیر علیا به دره ای کم عرض و طولانی منتهی است که در وسط آن رودخانه ای جریان دارد. رودخانه دهشیر از ارتفاعات شمال روستا سرچشمه گرفته و به سمت جنوب جریان می­یابد. علاوه بر مشروب نمودن باغات و مزارع، در مصارف دیگر از جمله آب شرب و چرخاندن سنگهای آسیاب های آبی روستا نیز مورد استفاده قرار می­گیرد. به گفته اهالی روستای دهشیر در گذشته دهشیر چندین آسیاب آبی داشته که همگی با آب رودخانه کار می­کردند که همگی بجز یک مورد تخریب شده و از بین رفته­اند. آسیاب آبی روستا که منبع تامین آب آن از رودخانه دهشیر است در شمال غرب روستا و در فاصله کمی از آن، در میان باغات و مزارع قرار دارد. ساختمان آسیاب بسیار ساده بوده و شامل یک بنای تقریبا مستطیلی است که در سالهای اخیر سقف آن فرو ریخته است. بنا با مصالح لاشه سنگ و ملات گل بصورت بسیار ساده ساخته شده است. ورودی بنا از گوشه جنوب شرق است که مستقیما وارد فضای آسیاب می گردد. دیوار جنوبی دارای ۳ پنجره کوچک و دیوار شمالی دارای یک پنجره است که احتمالا روشنایی داخل آسیاب آز طریق آنها انجام می­یافته است. در فضای داخلی آسیاب یک سکوی نامنظم تقریبا راستگوش با دو محفظه جهت قراردادن گندم ساخته شده است. از یکی از این محفظه­ها گندم با یک شی چوبی ناودانی وارد بخشی می­شود که سنگهای آسیاب در حال چرخیدن هستند. زیر سنگهای آسیاب کانال آب و پره چوبی تعبیه شده که با یک اهرم به صفحه چوبی زیر سنگ آسیاب متصل شده است. آب مورد نیاز آسیاب از یک کانال منشعب شده از رودخانه تامین می­شود. کانال در سطحی بالاتر از ساختمان آسیاب قرار دارد و مستقیماً به یک تنوره اریب منتهی می­گردد. تنوره آسیاب قطری حدود یک متر داشته و از بخش شمالی آسیاب به زیر بنا راه می یابد.
ساختمان آسیاب یک بنای بسیار ساده روستایی است که احتمالاٌ از دوره قاجار و یا حتی قبل از آن تا به امروز به عنوان آسیاب مورد استفاده قرار داشته است. ساختار معماری آسیاب فاقد هر گونه ویژگی خاصی است. اما آنچه که موجب اهمیت این اثر شده کارکرد آن به عنوان یک آسیاب آبی فعال است. در گذشته به دلیل فراوانی منابع آبهای سطحی در زنجان در بسیاری از مناطق شهری و روستایی این استان آسیابهای آبی زیادی وجود داشت که هم اکنون فقط ویرانه های آنها پا برجاست. آسیاب آبی دهشیر تنها آسیاب آبی فعال در استان زنجان است که خوشبختانه مالک آن خواستار ادامه فعالیت سنتی است و در حال حاضر در حال مرمت ساختمان آن می­باشد.
در حال حاضر این اثر به عنوان آسیاب آبی مورد استفاده قرار می­گیرد.
نام اثر
استان
نام شهرستان
شماره ثبت
تاریخ ثبت
قدمت
مختصات
( UTM )
نشانی فعلی و کامل اثر
آسیاب آبی دهشیر علیا
زنجان
زنجان
31613
95/9/22
دوره قاجاریه
 
شهرستان زنجان- بخش مرکزی- دهشتان بوغداکندی- روستای دهشیر علیا – ۱۰۰ متری شمال غرب روستا در میان باغات
 
 
 

تصویر آسیاب دهشیر کانال زیر آسیاب

 
 
 
 
 
 
 
 
7-خانه حكيميان
خانه حكیمیان از نوع خانه های است كه در بافت قديمي شهر زنجان قرار گرفته است. اين خانه دارای دو بخش است، يكي بخش قديمي (با حیاط بزرگ ) و ديگری  با بخش الحاقي كه از نظر مصالح سقف و ديوار و كف با هم كاملا فرق مي كنند بخش قديمي با پلان مربع شكل با الگوی حیاط مركزی كه ابعاد حیاط 53*53متر،كه تقريبا راست گوشه و به ابعاد 55×53متر با مصالح خشت و با جرزهای ۲3يا 43سانتي و با سقف تیر چوبي ساخته شده است. در ضلع غربي و شمالي حیاط چندين اتاق وجود دارد اما در ضلع شرقي هیچ فضايي نبوده است. در ضلع جنوبي آن ايوان ستون دار قرار گرفته است. ايوان جنوبي آن از نوع طاق پنج و هفت كند است كه بر روی 7ستون مركزی قرار گرفته است.ديوار ها و سقف قسمتي از بنا دارای پوشش گچي و گچبري هايي( سالن پذيرايي ) است ،كه مربوط به تعمیرات بعدی مي باشد. از جمله تزئینات موجود بنا میتوان به سر درب ورودی بنا كه بصورت اعیاني درست شده است و دربها و پنجره های چوبي بناء با شیشه های رنگي با ابعاد درب 5.5 و ارتفاع 5.5  بصورت دولنگه مي باشد.
نام اثر
استان
نام شهرستان
شماره ثبت
تاریخ ثبت
قدمت
مختصات
( UTM )
نشانی فعلی و کامل اثر
خانه حکیمیان
زنجان
زنجان
31772
 
96/4/1813
 
پهلوی
 
استان زنجان، شهرستان زنجان، بخش مركزي، شهر زنجان، خیابان شهدا کوچه شهدا   پلاك 23
 
 
9-بناي امامزادگان برون ده :