دات نت نیوک
یکشنبه 27 آبان 1397

 

پیشینه تاریخی
شهرستان ابهر به جهت داشتن طبیعت منحصربفرد و وجود آب فراوان و آب و هوای مناسب و زمین های حاصلخیز از هزاره های پیش از میلاد محل نشو و نمای اقوام مختلف بوده است، مطالعات باستانشناسی انجام شده در این منطقه بیانگر این واقعیت است که از پنج هزار سال قبل مورد استفاده انسانی قرار داشته است. وجود تپه هاو محوطه های باستانی و بنا ها مربوط به پیش از تاریخ و تاریخی و اسلامی نشان از قدمت این شهرستان دارد.
 
 1-قلعه تپه
یکی از نخستین زیستگاه های انسانی استان زنجان به شمار می رود وحداقل از اوایل هزاره چهارم پیش از میلاد مورد استفاده ومحل سکونت انسانها بوده است قدیمترین لایه های استقرار ی شناسایی شده در این تپه بر اساس کاوش های باستان شناسی مربوط به دوره مفرغ(حدود 5000سال قبل) می باشد.این تپه علاوه برآثار دوره مفرغ دارای آثاری از عصربرنز،آهن ، تاريخي واسلامی می باشد.

 
   

 

 

 

2- تپه علي يورد صائين قلعه
يكي ازتپه هاي باستاني شهرستان ابهر كه در كنار ابهررود قرار داردوبه لحاظ داده هاي باستانشناسي داراي اهميت وارزش مي باشد تپه علي يورد تپه سي مي باشد آثار بدت آمده از اين تپه قدمت اين اث را به عصر برنز ، آهن ، اشكاني و قرون اوليه ومياني اسلامي مي رساند اين اثر در سال 1386 به شماره 20451 در فهرست آثار ملي ثبت شده است .مسير دسترسي صائين قلعه روستاي پيرسقا -1كيلومتري روستا -داخل مزارع كشاورزي

 

 
   

 

 

 

3-آرامگاه پير احمد زهر نوش (موزه باستانشناسي شهرستان ابهر)
يكي از آثار تاريخي و ارزشمند ابهر كه در قسمت جنوبي شهر ، درانتهای خیابان 17 شهریوردرمیدان پیر قرار گرفته است, آرامگاه مولانا قطب الدين احمد ابهري(500-577 ه.ق) ملقب به پير احمد ومعروف به زهر نوش که از صوفیان مشهور بوده ومریدان خود را در این مکان ارشاد می کرده است.دلیل  شهرت او به پیر زهرنوش بنا به روایتی پیر احمد زهر نوش ، زهرا را چون شربت می نوشید وپیش از نوشیدن زهر سماع مردانه به راه می انداخت و وقتی شور بالا می گرفت هیچ چیز در او کارگر نبود. شامل بقاع وحجرات است كه در وضعيت كلي فضاها با يكديگر ارتباط دارند .بقعه اصلي با پلان چهار طاقي كه با ايجاد شكست در جرزها به 20 وجهي تبديل گرديده،  ساخته شده است وبنا تماماً از آجر ساخته شده  وبي پيرايه بودن ظاهر آن عملكرد بنا را كه همانا صوفيانه باشد بيش از پيش تاكيد مي نمايد. بر فراز اين چهار طاقي ,گنبد زيبايي به سبك پنج وهفت وهمانند با گنبد هاي دوران سلجوقي استوار گشته وبا گنبد هاي مسجد جامع قروه ومسجد جامع سجاس قابل مقايسه است . اين بنا امروزه به موزه باستان شناسی تبدیل شده است .اثر در سال 1353 به شماره 981در فهرست آثار ملي كشور ثبت شده است.مسير دسترسي شهرابهر –خيابان 17 شهريور ميدان پير

 

 

 

 

 

 

 

4-آرامگاه حضرت شاهزاده زيد الكبير (ع)
بقعه زید الکبیرمعروف به شاهزاده زيد الكبير واقع در سمت شرقي شهر ابهردر انتهای خیابان شهید مطهری قرار دارد نسب امامزاده زید الکبیر به شرح زیرمی باشد: (( ابوعلی محمد ابن عبدالله دردار ابن علی بن زید بن حسن بن علی بن ابیطالب(ع) .اين بقعه از نظر سبك معماري در اين منطقه بي نظير است اين بنا با زيبايي خاص با پلان مستطيل كه در زواياي جبهه جنوبي دو نيم دايره آن را قطع نموده , طراحي واجرا گرديده است .بناي مذكور برروي دو رديف سنگ تراشيده شده بنا گرديده وبقعه آن نيز با آجر به طور ساده اي ساخته شده است .درب ورودي بقعه از چوب چيت به طرز زيبايي با طرحهاي هندسي حكاكي شده ساخته شده است قطعه شعری به خط نسخ حکاکی شده است:
به تعمیر شه زاده زیدالکبیر               که باشد به روز جزا دستگیر
موفق شد استاد کار جهان                مسمی حسین کلب این آستان
بتاریخ آن فکر کل (گل شکفت)           مریزاد دست آفرین گفت
از مضمون شعر چنین بر می آید که بر اساس حروف ابجد بنا در سال 850 ه.ق توسط استاد حسین مرمت شده است. .بر فراز بقعه گنبد زيبايي از نوع گنبد هاي مخروطي ونوك تيز با  دو  پوشش بر جرزهاي چهارگانه نشسته است .سبك معماري ونحوه ساخت آن حاكي از احداث آن در قرن نهم هجري مي باشد .درسال 1365 حسینیه حضرت رقیه (س) توسط اهالی در قسمت شمالی امام زاده که قبلاً شبستان بوده احداث شده است.اين اثر درسال1353 به شماره 982 در فهرست آثار ملي كشور ثبت شده است.مسير دسترسي شهرابهرميدان انقلاب –بلوار آيت اله خامنه اي ميدان كشاورز –امامزاده زيدالكبير

 

 

 

5-حمام فرهنگي ،تاريخي سعادت
حمام سعادت شهرستان ابهر که به حمام صادقی نیز شهرت دارد به دلیل ویژگی های معماری حمام های سنتی درتاريخ سال 1395 به شماره 31592در فهرست میراث ملی کشور ثبت گرديده است.
این حمام متعلق به اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی است و با مصالح سنتی به شیوه حمام‌های آن روزگار احداث شده و هنوز هم در حال فعالیت است.حمام سعادت که به حمام حاج نوروزعلی، سازنده حمام، در بین شهروندان شهرت دارد.دسترسي به اين حمام از طريق چهاراه امام حسين حدفاصل خيابان طالقاني جنوبي خيابان طالقاني جنوبي وليعصر وميدان امام خميني

 

 

 

6-آرامگاه امامزاده اسماعيل (ع) شناط ابهر
بناي امام زاده اسماعیل ، بنای تاریخی وزیارتی بسیار زیبایی است که در شناط ابهر خیابان طالقانی شمالی قراردارد .بنابراقوال تذكره نويسان نسب وي به اسماعيل بن ابو محمد جعفربن اسماعيل بن ابو علي حسن بن ابو علي محمد بن عبدالله بن احمد بن عبدالله علي بن الحسين بن زيدبن الحسن بن علي بن ابي طالب (ع) مي رسد .بعضي از تذكره ها دفن امام زاده اسماعيل را در اوايل قرن ششم هجري ذكر نموده اند .ولي آنچه مسلم است ,سبك معماري نشان دهنده احداث بنا در قرن نهم هجري بوده وتزئينات الحاقي آن در اواخر دوره صفويه انجام شده است .مجموعه مذكور يكي از مراكز زيارتي مردم منطقه مي باشد ودر ايام مخصوص مشتاقان آن حضرت به زيارت قبر وي روانه مي شوند .از ارزش هاي معنوي وروحاني اين مجموعه كه بگذريم معماري خاص اين بنا وجنبه هاي هنري آن زيبايي خاصي را به بازديد كنندگان عرضه مي دارد .پلان بنا از بيرون هشت ضلعي است كه از درون به مربع تبديل گرديده .اين بنا تماما" از آجر است.واضلاع هشتگانه آن ، یک در میان به طور قرینه از چهار ایوان با در ورودی به شبستان بقعه به سبک قوس های جناغی ساخته شده است. تزئينات ايوان ها, مقرنس وكاربنديهاي گچي وگره سازي است .و در قسمت بالای ورودی ها ، در هر ضلع پنجره چوبی پر کار و زیبایی تعبیه شده که نقش های آن گره سازی است . اضلاع چهارگانه دیگر بنا در نمای بیرونی به صورت طاق نما است ودر وسط هر ضلع ذکر مقدس (( الله اکبر)) ودر سه کتیبه دیگر کلمه مقدس ((محمد)) نوشته شده است .داخل اين بنا كه بصورت چهارگوش است گچ كاري وآئينه كاري بسيار زيبايي متشكل از گل وبوته هاي اسليمي وتصاوير پرندگان با استعمال رنگ وگره سازي در هم آميخته وجلوه خاصي را به اندرون بقعه بخشيده است.در داخل بنا سوره مبارکه جمعه به خط ثلث جلی وبا به صورت گچبری نوشته شده است.  بر فراز اين شبستان ,گنبد بسيار زيبايي به سبك دو جداره از نوع گنبد پنج وهفت با ساقه بلند نشسته است .اين گنبد از پائين به بالا كاشي كاري شده است وزيبايي خاصي را به آن داده است .گنب از نظر تزئینات و نفش ها به چهار قسمت تقسیم می شود قسمت پایین گنبد با کاشی هایی سفید، مشکی ، زرد ، وسبز اجرا شده وشکل چلیپا شکسته به سبک خفته وراسته دارد بالای این قسمت کتیبه ای است که با کاشی های رنگین محدود که کلمه مقدس علی (ع) به خط کوفی در آنها تکرار شده ،تزئین شده است قسمت سوم گنبد با بن مایه های هندسی که از خط های متقاطع لوزی های متقارن پدید آمده است قسمت پایانی گنبد با کاشی های رنگی در خطوط مورب وموازی تزئین شده است .اين اثردرسال 1353 به شماره 1014 در فهرست آثار ملي كشورثبت شده است .مسيردسترسي شهرابهر-ميدان انقلاب- خيابان بهشتي -شناط

 

 

 

 

 

 

7-آرامگاه امامزاده يحيي (ع)
در شهر كوچك صائين قلعه برروي يك سايت تاريخي احداث گرديده است .محققين شرح الانساب وي را به امام موسي كاظم (ع)رسانيده اند .بناي امامزاده تماما" از آجر هاي به ابعاد 5×21×21سانتي متر ساخته شده ,ورودي بنا مشرف بريك هشتي است پلان اين بنا با بقعه قيدار نبي واقع در خدابنده قابل مقايسه است .سبك اين بنا از نوع گنبدهاي دو پوششي زنگوله اي است وديوار ها نقش حايل را دارند .در داخل شبستان ضريح بسيار زيبايي برروي مزار نهاده شده واز نوع چوب چيت است .تاريخ ساخت ضريح برروي يك كتيبه بسيار زيبايي به سال 758هجري قمري حك شده است .اين مجموعه به عنوان يك مكان زيارتي ,از احترام خاصي بين مردم منطقه برخوردار است. اين اثر درسال 1357 به شماره 980 درفهرست آثارملي كشور ثبت شده است .مسير دسترسي شهر صائين قلعه انتهاي جنوبي شهر

 

 
   
 
8-مدرسه علميه تاریخی هيدج
مدرسه علميه هيدج در ناحيه اي به همين نام در 72 كيلو متري شرق شهرستان زنجان قرارگرفته است . از جمله سازه هاي معماري اين بناي مذهبي كه داراي مختصر تكنينكهاي تزئيني است، فضاي ورودي دو اشكوبه آن است كه شامل يك هشتي مزين به طاقنماهايي با قوس نعل اسبي و دالانهايي در غرب و شرق آن مي باشد ,اين دالانها ضمن تقسيم نمودن فضا به زيباترين شكل ممكن همراه با اجزاء ديگر يادآورد الگوهاي متعارف در نوع فضاهاي ورودي در معماري سنتي ايران خاصه دوره قاجاري است . همچنين حجره هاي دهگانه اين مدرسه در سمت غرب  كه بخش پيش آمده آنها داراي قوس جناغي است مشرف به ميانسراي مستطيل شكل گسترده شده اند . بر روي بخش مياني بدنه ديوارآجري ضلع شرقي اين ميانسرا كتيبه اي سنگي وجود دارد كه  زمان ساخت بنا به سال 1275 هجري قمري به خط نستعليق حجاري شده است .همچنين وجود طاقنماهايي با قوس هلالي و تزئينات مختصر آجركاري بصورت خفته و راسته و پتگين جلوه خاصي را به بدنه آن بخشيده است .لازم به ذكر است كه مدفن مرحوم آخوند ملا علي معروف به آخوند مولوي از رجال مذهبي دوران قاجار نيز در اين مدرسه قرار دارد كه تاريخ آن طبق كتيبه گچبري شده بر پيشاني يكي از حجره ها به سال 1326 هجري قمري باز مي گردد .

 

       
   
     
 

 

 9-مسجد جامع قروه
يكي از بناهاي تاريخي ارزشمند منطقه ابهر رود.مسجد جامع تاریخی قروه است.در روستا يكي از آثار ارزشمند دوران سلجوقي (قرن پنجم هجري)جاي گرفته   است .اين مسجد همانند مساجد دوران سلجوقي به سبك چهار طاقي ساخته شده وگنبد بسيار زيبايي بر اضلاع چهار گانه به واسطه چهار فيلپوش استوار گرديده است. مسجد كنوني عبارت از يك شبستان گنبددار ودو شبستان در طرفين آن كه شبستانهاي اخير از مصالح خشت وآجر هاي حاصل از تخريب ديوارهاي قديمي ساخته شده وسقف آن چوبي است .در داخل آن نقاشی هایی بر روی گچ دیده می شود نقش ها دارای طرح های گیاهی هستند که از طرح های معماری آل بویه می باشند . کتیبه هایی با استفاده از گچ به صورت گچبری برجسته به خط ثلث که مربوط به آیات سوره حشر می باشد بر روی بدنه مسجد نقش بسته است همچنین استفاده از رنگ برای نقش آفرینی کتیبه های قرآنی واسماء مقدس دیده می شود.درمحراب مسجد به كتيبه جالبي به خط نسخ زیبا مزین شده که  است وحكايت از احداث آن در سال 413هجري قمري دارد.. گنبد آجری مسجد بر روی روی چهار رومی استوار است وفضای زیر آن شامل قاب بندیهای مزین به نقوش مهری ،خطوط کوفی، کتیبه ها وترنج های گچبری شده می باشد قسمت بالای محراب مسجد به سبک معماری ال بویه، در شکل های مختلف وبا تاقبندی های زیبا تزئین شده است . اين مسجد از آثار ارزشمند اوايل قرن پنجم هجري قمري است كه قابل مقايسه با شبستانهاي مسجد جامع قزوين وسجاس پیراحمد زهرنوش ابهرمي باشد .اين اثر درتاريخ 1341 به شماره 433 درفهرست آثارملي ثبت شده است .

 

           
   
     
       
 
 

 

 

 

    10- آرامگاه امامزاده محمدابوالخیر(ع) روستای قروه
این بنای آرامگاهی در غرب روستای قروه از توابع شهرستان ابهر قرار گرفته است.طرح خارجی بنا عبارت است از یک هشت ضلعی که طول آن 50/5 متر میباشد،در نمای هر دو ضلع طاق نماهایی با قوس جناغی وجود داشته که در تعمیرات بعدی از بین رفته است.در حال حاضر در نمای شرقی یک ایوان و در نماهای جنوبی و غربی ورودیهایی با قوس هلالی قرار دارد.همچنین گنبد دوپوش بزرگی به ارتفاع 6 متر بر فراز بنا قرار دارد که در گذشته دارای تزیینات کاشی بوده است.بقایای کاشیهای باریک فیروزه ای بر روی پایه های خارجا این مقبره روشنگر آن است که بنا در اصل دارای نماسازی تزیینی از آجر و کاشی بوده است.ارتفاع این بنا حدود 12 متر میباشد که در نمای داخلی فضای چهار ضلعی یا چلیپایی با سه ورودی تشکیل میدهد.مقبره امامزاده محمدابوالخیر در مجموع با بنای مولانا حسن کاشی واقع در سلطانیه قابل مقایسه است و از آثار دوره صفوی بشمار می رود.درسال 1347 به شماره 979 در فهرست آثار ملي ثبت شده است .اين اثردرميان باغت قروه ودر فاصله 1500مسجد قروه قرار دارد.

 

 
   
 
11-  روستای تاریخی قروه ابهر
  روستای تاریخی قروه در 15 کیلومتری شرق ابهر درجاده ترانزیتی ابهر-تاکستان درامتداد رودخانه ابهر رود قرار دارد.بیشتر خانه های سنتی این روستا  روی صخره هایی بنا شده اند که زیر بنای روستا را تشکیل می دهند. رود خانه ابهررود از وسط این روستا می گذرد. قدمت سه هزار ساله این روستا و آثار ارزشمند دیگر، این روستا را جزء روستاهای هدف گردشگری قرار داده است.

 
   

 

 

 معماری صخره ای دست کند روستای قروه
در دوطرف ابهر رود صخره های سنگی بوجود آمده از گذشته های دور مورد استفاده برای کاربری های مختلف بوده است. این معماری دست کند بسیار جالب می باشد. ومطالعه است وقابل مقايسه با معماري صخره اي علمكندي است .هنوز آثار وبقاياي منازلي كه در دل كوه كنده شده با منظره بديعي خود نمايي مي كنند.

 

           
   
     
     
 
 

 

 
 
 
12- بافت سنتی روستای قروه
در پیرامون مسجد جامع تاریخی قروه می باشد.

 

 

 

 

13- پل تاريخي قروه
تنها پل تاريخي شهرستان ابهر كه بر روي ابهررود بجا مانده است در قسمت جنوبي روستا كه داراي بافت سنتي وقديمي است بر روي ابهر رود ساخته شده است وقسمت جنوبي روستا را به قسمت شمالي متصل مي كندطول پل 32 متر وعرض آن 6 متر و50 سانتيمتر است.اين پل تاريخي سه چشمه دارد ومصالح استفاده شده در آن آجروسنگ مي باشد در سال 1339 جهت استحكام بخش وجلوگيري از تخريب با يك لايه سنگ به آن نماي سنگي داده اند از قدمت دقيق پل اطلاعي در دست نيست ونياز به پژوهش مي باشد.

 

 

 

 

 

  14-  روستای تاریخی وگردشگری درسجین
      این روستای تاریخی در فاصله 13 کیلومتری شرق ابهر قرار دارد. به لحاظ قدمت تاریخی 300 ساله و بافت ارزشمند سنتی و تاریخی، دارا بودن چشم انداز و منظر زیبا و ویژگی مردمان ساکن در این روستا که به زبان فارسی به لهجه لری بختیاری صحبت می کنند، جزء روستا های هدف گردشگری می باشد.

 

 

 

 
 
 
 
15-آرامگاه امام زاده يعقوب(ع) صائين قلعه     
           دومين امامزاده معتبر صائين قلعه امام زاده يعقوب مي باشد . اين بقعه در سه كيلومتري سمت جنوبي شهر در بالاي يك تپة طبيعي قرار گرفته است . در رابطه با شجره نامة آن حضرت اختلاف نظر وجود دارد كه از احفاد و نوادگان حضرت امام جعفر صادق(ع) دانسته اند . مجموعه امام زاده يعقوب به جهت توجه و عنايت مردمي از رونق زياد برخوردار است .

 

 
   

 

16-آرامگاه امامزاده محمد(ع) ابهر
اين بقعه در مركز شهر (در خيابان امام خميني)  بالاتر از مسجد نور ابهر قرار دارد. قبلا گنبد آن به شكل مخروط بود كه در سال 1367 توسط اداره اوقاف شهرستان ابهر پس از تغييرات لازم كاشيكاري گرديد و شكل گنبد تغيير كلي نمود. شجره طيبه ايشان عبارت است از:(( امامزاده محمد بن احمد بن عبدالله بن علي بن السديد بن حسن الامير شهيد زيد بن حسن مجتبي بن علي بن ابيطالب (ع) برادر زاده بلافصل حضرت شاهزاده عبدالعظيم حسني است كه در سال 500 به ابهر آمده است.
بنا به شكل مربع با آجر ساخته شده كه با كاشي هاي رنگي تزئين گرديده و بر بام بنا و بر وسط آن گنبد مدوري قرار دارد. فعلا گنبد بقعه تك پوششي و بر هسته چهار گوش مركزي استوار است و 4 پنجره و نورگير از 4 جهت نور داخل را تنظيم مي كند شبستان كوچك اين بنا از داخل گچ كاري در سقف داراي اشكال هندسي است.